Milieu, Zuinig Rijden & Pech

Route plannen

Bereid je rit voor. Controleer vooraf je route, of gebruik onderweg een navigatiesysteem of -app. Zo vermijd je omleidingen, files en veel verkeerslichten. Je bent dan niet onnodig lang onderweg en verbruikt minder brandstof.

Anticiperen: vooruit kijken en afstand houden

Anticiperen is vooruit kijken, vooruit denken en daarop je rijgedrag aanpassen. Houd voldoende afstand tot je voorligger en kijk ver vooruit. Dan zie je op tijd wat er gaat gebeuren en hoef je minder vaak te remmen en weer op te trekken.

Een gelijkmatige snelheid is het zuinigst. Bij optrekken verbruikt de motor veel energie; een constante snelheid aanhouden kost minder brandstof dan steeds versnellen en remmen.

Het bekendste voorbeeld is gas loslaten bij een rood verkeerslicht in de verte. Hoe dat werkt, staat in onderdeel 1.

Cruise control

Niet elke auto heeft cruise control. Heb je het wel, dan helpt het brandstof te besparen: je rijdt een constante snelheid zonder het gaspedaal in te drukken. Dat is goed voor het milieu en voor je portemonnee, want je hoeft minder vaak te tanken.

Er is een keerzijde. Als je zelf geen gas hoeft te geven, raak je makkelijker afgeleid, en dat kan gevaarlijke situaties opleveren. Blijf dus alert.

Adaptieve cruise control, die ook afstand houdt tot je voorligger, hoort bij de rijhulpsystemen van onderdeel 6.

Wat in de auto extra brandstof kost

• Airconditioning (airco) en verwarming. Ze werken op de motor en verbruiken dus brandstof. Het hoeft niet snikheet of ijskoud te zijn: gebruik ze spaarzaam.
• Open ramen. De auto is dan minder gestroomlijnd: de lucht stroomt niet langs de auto, maar naar binnen. Die extra weerstand kost gas.
• Extra gewicht. Alle bagage en spullen die je meeneemt maken de auto zwaarder, en een zwaardere auto verbruikt meer. Neem alleen mee wat je nodig hebt.

Bandenspanning

Banden mogen niet te hard en niet te zacht zijn. Bij de juiste spanning maken ze volledig contact met de weg.

Is de spanning te laag, dan moet de motor harder werken en verbruik je onnodig brandstof.

Eerst jezelf, dan het slachtoffer

Bij een ongeval giert de adrenaline of de angst door je lijf. Blijf toch rustig.

Breng eerst jezelf in veiligheid. Je kunt pas voor anderen zorgen als je zelf veilig bent; anders word je zelf slachtoffer terwijl je probeert te helpen.

Vergelijk het met het zuurstofmasker in een vliegtuig: eerst je eigen masker, dan pas dat van een ander. Zie je een ongeluk gebeuren of kom je er net na aan, kijk dan wat je kunt doen om te helpen.

Kijk daarna naar de toestand van het slachtoffer, want wat je moet doen verschilt per situatie. Twee dingen gelden altijd: geef het slachtoffer geen water te drinken, want dat vergroot het risico op shock, en bel 112 zodra dat nodig is. De hulpdiensten geven je ook instructies.

Wat doe je per situatie?

Bewusteloos, maar ademt wel

• Niet proberen wakker te maken.
• Niet bewegen of verplaatsen: je weet niet of er inwendig letsel is, en bewegen kan dat verergeren.
• Laat het slachtoffer liggen en bel 112.
• Bij een motorrijder, bromfietser of snorfietser zet je de helm niet af, tenzij het slachtoffer braakt.

Ernstig bloedende wond

• Druk op de wond, bijvoorbeeld met een kledingstuk.
• Doe je dat niet, dan kan het slachtoffer doodbloeden.

Onwel en braken

• Leg het slachtoffer in de stabiele zijligging, zodat het niet stikt in het braaksel.

Wakker, met rugpijn

• Zorg dat het slachtoffer niet beweegt, en laat het niet opstaan of lopen.
• Bel 112: ook als het niet levensbedreigend lijkt, kan er inwendig letsel zijn.

Schade afhandelen

Ook zonder gewonden is er na een ongeval bijna altijd schade. Doorrijden mag niet. Alle betrokkenen wisselen hun gegevens uit.

Bij lichte schade zonder gewonden blijf je niet op de weg staan. Rijd samen naar een parkeerplaats en vul daar het schadeformulier in.

Bij een ernstig ongeval mag je de voertuigen niet verplaatsen: de politie moet eerst onderzoek doen.

Het schadeformulier zelf komt terug bij onderwerp 12, Algemene wetgeving.

Auto te water

Raak je met de auto te water, dan moet je snel handelen. Hoe verder de auto zinkt, hoe moeilijker de deuren opengaan: het water drukt ze van buiten dicht.

Gaat de deur niet meer open, sla dan een ruit in met de veiligheidshamer. Kies een zijruit: die is dunner dan de voorruit en breekt makkelijker. Sla in de hoek van de ruit. In het midden veert het glas terug en kun je scherven in je gezicht krijgen; in de hoek zit de ruit stevig in de deur.

Onder in het handvat van de hamer zit een mesje. Krijg je de gordel niet los, dan snijd je hem daarmee door.

Bewaar de hamer in het midden van de auto, zodat iedereen erbij kan. In het bestuurdersportier is een slecht idee: raakt de bestuurder bewusteloos, dan kunnen de passagiers er niet bij en zitten ze vast in een zinkende auto.

CBR-valkuil

Leerlingen kiezen vaak voor een "aardige" actie die op het examen fout is. De bekendste fouten zijn: een slachtoffer water geven, een bewusteloos slachtoffer overeind helpen of de helm van een motorrijder afzetten. Op het examen telt niet wat vriendelijk lijkt, maar wat in die situatie het veiligst is.

De vaste volgorde bij pech

1. Gas loslaten. Dreig je de controle te verliezen, bijvoorbeeld door een lekke band bij 130 km/u na spijkers op de weg, dan laat je eerst het gas los. Controle behouden = gas loslaten.
2. Voorzichtig naar een veilige plek sturen. Op de snelweg is dat de vluchtstrook.
3. Rustig tot stilstand komen. Niet ineens hard remmen.
4. Waarschuwingslichten aan. Die zijn verplicht bij pech.
5. Uit de auto, naar een veilige plek. Zo ver mogelijk van het rijdende verkeer: achter de vangrail, of anders zo ver mogelijk in de berm.
6. Dan pas hulp bellen. Eerst veilig, dan bellen.

Krijg je een lekke band, ga dan niet harder rijden, ga niet op de rem staan en verlies geen tijd met nadenken over de oorzaak. Eerst het gas los, dan de rest.

Op de snelweg: de vluchtstrook

De vluchtstrook is alleen bedoeld om te stoppen bij pech of een noodgeval. Je mag er niet op rijden.

In de auto blijven zitten is onveilig. Ga achter de vangrail staan. Is er geen vangrail, ga dan zo ver mogelijk de berm in. Pas als je een veilige plek hebt gevonden, bel je de hulpdiensten.

De reden om uit te stappen: er kan altijd een andere auto achterop klappen.

Anderen waarschuwen

Waarom ongeveer 30 meter? Vijf meter is te dichtbij: dan zien bestuurders de auto met pech al staan en kunnen ze niet meer uitwijken. Een kilometer verder is te ver: dan rijden ze een kilometer lang voorzichtig, of zijn ze de auto alweer vergeten. Op zo'n 30 meter hebben ze genoeg tijd om het te herkennen en erop te reageren.

Pech in een tunnel

Tunnelpech is dubbel pech: er is geen berm en meestal geen vluchtstrook, en hulpdiensten hebben in een tunnel weinig ruimte om te helpen.

• Probeer altijd buiten de tunnel te stoppen.
• Lukt dat niet, blijf dan niet in de auto zitten.
• Laat de sleutels in het contact.
• Stap veilig uit en loop naar de dichtstbijzijnde nooduitgang.
• Pas als jij veilig bent, bel je de hulpdiensten.

Staat er een brandend voertuig in de tunnel? Dan keer je niet, rijd je niet achteruit en rijd je er niet langs. Zet de auto op veilige afstand stil en loop rustig naar de dichtstbijzijnde nooduitgang.

Achteruitrijden in een tunnel is spookrijden, en een brandend voertuig kan exploderen.

Stand van de wielen

Normaal staan de wielen bij stilstaan recht vooruit, in de rijrichting. Bij pech is dat een uitzondering: dan draai je de wielen naar de veiligste plek, bijvoorbeeld naar rechts, de berm in.

De reden: bij een aanrijding van achteren wordt je auto de kant op geduwd waar de wielen heen staan. Staan ze naar links, dan schiet je naar de tegenliggers; naar rechts kun je een fietser raken. Bij pech wil je juist de berm in geduwd worden, niet de rijbaan op.

CBR-valkuil

• Hard remmen bij pech. Het examenantwoord is eerst: gas loslaten.
• In de auto blijven zitten op de vluchtstrook. Ga achter de vangrail of in de berm staan.
• Denken dat een gevaren-driehoek verplicht is. Alleen de waarschuwingslichten zijn verplicht; gebruik je de driehoek, dan op ongeveer 30 meter.
• In een tunnel willen keren of achteruitrijden. Dat mag niet en is levensgevaarlijk.

Wat rijhulpsystemen doen

ADAS staat voor Advanced Driver Assistance Systems: rijhulpsystemen in moderne auto's die de bestuurder ondersteunen tijdens het rijden. Ze kunnen drie dingen:

• informeren, zoals een achteruitrijcamera die laat zien wat er achter de auto gebeurt;
• waarschuwen, bijvoorbeeld voor gevaar of voor een te lage bandenspanning;
• ingrijpen, bijvoorbeeld door de snelheid aan te passen of automatisch te remmen als een botsing dreigt.

Rijhulpsystemen maken het rijden veiliger en comfortabeler, maar de bestuurder blijft altijd zelf verantwoordelijk voor het veilig besturen van de auto. Voor het theorie-examen moet je weten welke systemen er zijn en wat ze doen.

Waar gebeuren de meeste ongelukken?

Snelwegen zijn de veiligste wegen van Nederland, ook al mag je er het hardst rijden. Al het verkeer rijdt dezelfde kant op, er zijn geen tegenliggers en geen kruispunten.

De meeste ongelukken gebeuren op kruispunten en op wegen met een limiet tussen 50 en 80 km/u. Daar wordt met verschillende snelheden gereden, wordt er ingehaald op de weghelft van de tegenligger en passeer je tegenliggers met flinke snelheid.

Motorrijders lopen extra risico. Ze zijn kleiner dan auto's en dus minder goed zichtbaar, ze hebben niet dezelfde bescherming als automobilisten en ze raken makkelijker uit balans.